Tesla 

W 1884 roku do USA przyjechał trzydziestodwuletni wówczas serbski inżynier, Nikola Tesla, który na zlecenie Thomasa Alvy Edisona miał zwiększyć wydajność generatorów w należących do niego elektrowniach. Wcześniejsze osiągnięcia młodego imigranta były obiecujące – opracował model silnika elektrycznego wykorzystujący zmienne pole magnetyczne, który pozbawiony był komutatora. Niestety, brak efektywnych generatorów prądu przemiennego spowodował, że jego osiągnięcie nie zostało od razu szeroko wykorzystane i po bezskutecznych próbach zainteresowania swoimi wynalazkami środowisk naukowych i przemysłowych w Europie, Tesla skierował swe kroki ku „ziemi wielkich szans”.

 

Wykonawszy zlecenie w Edison Electric Light Company, Tesla zaproponował wielkiemu Edisonowi dalszą pracę nad poprawą sprawności prądnic poprzez wprowadzenie prądu przemiennego, ale „Czarodziej z Menlo Park” zdecydowanie odrzucił tę ofertę i zwolnił go z pracy bez obiecanej zapłaty. Tesli zaufali jednak inni udziałowcy EELC, w tym słynny John Pierrepoint Morgan oraz George Westinghouse, którzy wsparli wynalazcę w utworzeniu konkurencyjnej Tesla Electric Light Company. W 1888 roku Tesla opatentował dwufazowy silnik indukcyjny na prąd przemienny.

 

 

W następnych latach serbski inżynier rozwinął skrzydła – jego dokonania w dziedzinie zastosowań prądu przemiennego zaczęły przyćmiewać wcześniejszy dorobek Edisona, zdesperowany rozpoczął propagandową kampanię, którą dziś określilibyśmy mianem „czarnego PR-u”, publikując doniesienia o zagrożeniach, jakie niesie ze sobą prąd przemienny i licznych ofiarach, które jego stosowanie spowodowało. Usiłował nawet wprowadzić termin „westinghauzacja” na oznaczenie porażenia prądem, jednak jego wysiłki nie dały rezultatów.

 

Tesla był wizjonerem, przy poparciu Westinghousa zrealizował imponujące projekty, które dowodziły zalet stosowania prądu przemiennego. Pierwszym z nich była budowa elektrowni wodnej Ames zlokalizowanej niedaleko miasteczka Ophir w Colorado. Latem 1890 roku Westinghouse Electric dostarczyła generator oraz silnik, a wiosną następnego roku uruchomiono instalację dostarczającą prąd przemienny do odległej o 2,6 mili kopalni, gdzie zasilał on kruszarkę kamieni. Prądnica, napędzana turbiną Peltona o średnicy 6 stóp, miała moc 100 KM i produkowała jednofazowy prąd o napięciu 3 kV, częstotliwości 133 Hz. Linię zasilającą wykonała Western Union i zbudowana była z 2 par przewodów miedzianych mocowanych na izolatorach – jej koszt wyniósł 700 $, czyli około 1% ceny linii o takiej samej długości dla prądu stałego, a sprawność przesyłu wyniosła 95%!

 

Drugim „gwoździem do trumny” Edisona była demonstracja działania urządzeń zasilanych prądem przemiennym podczas Światowej Wystawy w Chicago w 1893 roku. Tesla zaprezentował na niej cały cykl technologiczny na specjalnie przygotowanych makietach, ale tym, co najbardziej przemówiło do publiczności, było oświetlenie wystawy. Ponad 2000 żarówek zasilanych prądem przemiennym oświetlało ponad 2,4 km2 powierzchni pokrytej prawie dwustoma nowymi budynkami, pawilonami, sztucznymi kanałami i zatokami, przez którą przewinęło się w ciągu 6 miesięcy ponad 27 milionów ludzi (wg współczesnych szacunków to liczba stanowiąca połowę populacji USA w tamtym czasie). General Electric Edisona proponowało zapewnienie zasilania i oświetlenie wystawy wpierw za 1,8 miliarda dolarów, następnie przekalkulowało cenę i zredukowało ją do 554 tysięcy, lecz licytację wygrał Westinghouse, startując z kwotą 399 tysięcy dolarów. W odwecie za przegraną Edison zakazał używania swoich żarówek przez Westinghouse Electric, więc szybko opatentowano nowy typ elektrycznego źródła światła. Jego twórcą był Reginald Fessenden, który w swojej konstrukcji zastosował druty ze stopu żelaza i niklu, zamiast używanej przez Edisona platyny, przez co zarówno znacznie obniżył koszty produkcji, jak i wpłynął na zwiększenie żywotności lampy.

 

 

Ostatnim chyba elementem, który przeważył na korzyść systemu prądu przemiennego, była budowa elektrowni na wodospadzie Niagara oraz zasilenie przy jej pomocy położonego w odległości 42 km miasteczka Buffalo. Sceptycy wątpili, czy system będzie w stanie dostarczyć mocy odpowiedniej dla potrzeb miasta, lecz Tesla był optymistą: Niagara jest w stanie zasilić cały wschód Stanów Zjednoczonych. Nie wiemy, ile było w tym przesady, faktem jednak jest, iż projekt został zrealizowany z sukcesem – w 1896 roku rozpoczęła działalność Edward Dean Adams Power Plant, pierwsza duża elektrownia prądu przemiennego na świecie.

 

Na kontynencie europejskim miało miejsce jeszcze jedno wydarzenie, które przesądzało spór na korzyść prądu przemiennego. Polski inżynier – Michał Doliwo-Dobrowolski w 1888 roku opatentował trójfazowy silnik elektryczny – swoje prace prowadził w Berlinie w Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft, wcześniej znaną pod marką Deutsche Edison-Gesellschaft. Michał Doliwo-Dobrowolski uznawany jest za prekursora wykorzystania prądu trójfazowego – w ciągu następnych lat zademonstrował z powodzeniem jego praktyczne zastosowania i wdrożył je do eksploatacji. Na swoje wynalazki otrzymał ponad 60 patentów – bez większej przesady można twierdzić, że obecna powszechność wykorzystania prądu trójfazowego jest jego dziedzictwem.                 

 

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© Całość praw autorskich: Filip Wiśniewski